زنگ خطر براي اقتصادهاي نفتي - صبحانه آنلاین | Sobhanehonline.com
کد خبر: ۲۵۱۶۱۳
تاریخ انتشار: ۱۵ شهريور ۱۴۰۰ - ۲۳:۴۶
دو مقام بازار جهاني نفت در يادداشتي بر لزوم متنوع‌سازي اقتصادهاي منطقه خاورميانه و شمال آفريقا پيش از کاهش تقاضا براي نفت تاکيد کردند. علي علاوي، وزير دارايي عراق و فاتح بيرول، رئيس آژانس بين‌المللي انرژي معتقدند کشورهاي نفتي منطقه بايد هرچه سريع‌تر از سوخت‌هاي فسيلي به سمت انرژي‌هاي پاک حرکت کنند تا از تبعات اين وابستگي در آينده جلوگيري شود.
مساله گذار انرژي از سوخت‌هاي فسيلي و آلاينده به‌سوي منابع انرژي پاک‌تر و انرژي‌هاي تجديدپذير، يکي از چالش برانگيزترين زمينه‌هاي سياسي و اقتصادي حال‌حاضر جهان است. گرمايش زمين و خطراتي که در نتيجه تغييرات اقليمي زيست بشري را تهديد مي‌کند، در سال‌هاي اخير به‌يکي از مباحث روز جهان تبديل شده و براي کشورهايي که از نظر منابع سوخت فسيلي چندان غني نيستند، داراي جذابيت بيشتري است. هر چند کشورهاي توليد‌کننده نفت‌خام، به‌ويژه اعضاي خاورميانه‌اي اوپک از طرح چنين مباحثي چندان راضي نيستند. حالا اما علي علاوي، وزير دارايي عراق که کشورش از اعضاي بنيان‌گذار اوپک است، با همکاري فاتح بيرول، مدير اجرايي آژانس بين‌المللي انرژي (IEA) يادداشتي منتشر کرده‌اند که در آن از توليدکنندگان نفت‌خام خواسته شده که هر‌چه سريع‌تر از سوخت‌هاي فسيلي فاصله بگيرند و به‌سمت انرژي‌هاي تجديدپذير حرکت کنند.


علاوي در اين يادداشت مشترک با بيرول که در روزنامه گاردين منتشر شده، به‌کشورهاي منطقه هشدار داده تا پيش از کاهش درآمدهاي نفتي به‌سمت متنوع‌سازي اقتصاد خود و کاهش اتکا به‌سوخت‌هاي فسيلي گام بردارند. وزير دارايي عراق مي‌گويد که کشورهاي منطقه در صورت امتناع از انجام چنين اقداماتي، در آينده با مشکلات عديده‌اي مانند بيکاري، افزايش فقر و ناآرامي‌هاي گسترده مواجه خواهند شد. اين سخنان علاوي در شرايطي مطرح شده که کشورهاي عضو اوپک، مانند بسياري ديگر از توليدکنندگان کوچک‌تر نفت‌خام داراي اقتصادهايي وابسته به‌درآمد نفت و گاز هستند و به‌هيچ‌عنوان خواهان فرآيند گذار انرژي نيستند.

هر‌چند که به‌نظر مي‌رسد گذار انرژي از سوخت‌هاي فسيلي به‌انرژي‌هاي پاک کاملا اجتناب‌ناپذير است، اما کشورهايي نظير عربستان‌سعودي دست به‌اقدامات فراواني براي توقف اين فرآيند زده‌اند و واقعيات موجود را در اين زمينه انکار کرده‌اند. البته وضعيت همه کشورهاي منطقه اين‌گونه نيست و کشورهايي نظير امارات‌متحده‌عربي و عمان برنامه‌هاي جاه‌طلبانه‌اي در زمينه انرژي‌هاي تجديدپذير و کاهش وابستگي به‌درآمد نفتي را به‌اجرا درآورده‌اند.

 فاتح بيرول، مدير اجرايي آژانس بين‌المللي انرژي نيز در اين يادداشت مشترک عنوان کرده که تغييرات در مدل اقتصادي کشورهاي وابسته به ‌نفت و گاز، بيش از هر زمان ديگري اجتناب ناپذير است. او همچنين با اشاره به‌مشکلات عديده‌اي که در نتيجه شيوع بيماري همه‌گير کوويد-۱۹ در اقتصادهاي وابسته به‌نفت و گاز به‌وجود آمد، به ‌اين کشورها هشدار داده که بايد از اين رخداد درس بگيرند و به‌سمت متنوع‌سازي اقتصادهاي خود و افزايش انعطاف‌پذيري آنها حرکت کنند.

 هشدار به ‌اقتصادهاي نفتي
علي علاوي، وزير دارايي عراق به‌عنوان عضوي از کابينه يکي از بنيانگذاران اوپک با انتشار يادداشتي در گاردين، فراخوان بي‌سابقه‌اي درباره حرکت به‌سوي انرژي‌هاي تجديدپذير داده است. او در يادداشتي که مشترکا با فاتح بيرول، مدير اجرايي آژانس بين‌المللي انرژي به‌رشته تحرير درآورده، از توليدکنندگان نفت‌خام خواسته تا از وابستگي به‌سوخت‌هاي فسيلي فاصله بگيرند و به‌سمت انرژي‌هاي تجديدپذير حرکت کنند.

علاوي که معاون نخست‌وزير عراق نيز است، در اين يادداشت از توليدکنندگان نفت خواست تا دست به‌بازسازي و تجديد حيات اقتصادي با تمرکز بر سياست‌ها و فناوري‌هاي سازگار با محيط‌زيست بزنند. او مي‌گويد که دنبال‌کردن اين سياست‌ها بايد شامل حرکت به‌سوي استفاده از انرژي خورشيدي باشد که باعث کاهش وابستگي کشورها به‌صادرات سوخت‌هاي فسيلي نيز خواهد شد.

 علاوي و بيرول در اين مقاله عنوان کرده‌اند که جهان براي داشتن شانس محدود‌کردن اثرات مخرب تغييرات اقليمي، بايد به‌طور اساسي شيوه توليد و مصرف خود را تغيير داده و زغال‌سنگ، نفت و گاز طبيعي کمتري بسوزاند. آنها همچنين مي‌گويند: «اگر درآمدهاي نفتي قبل از متنوع سازي اقتصاد کشورهاي توليدکننده شروع به‌کاهش کند، معيشت بسياري از مردم از بين مي‌رود و نرخ فقر در اين کشورها افزايش خواهد يافت.»

اين يادداشت هفته گذشته و پيش از نشست وزراي اوپک در روز چهارشنبه منتشر شد. اوپکي‌ها در ماه‌هاي اخير در کنار متحدانشان مشغول مذاکره و جدل بر سر محدوديت‌هاي توليد و قيمت نفت‌خام بوده‌اند. گفتني است که نشست اواخر هفته گذشته اوپک‌پلاس، به‌رغم شرايط نابسامان در برخي بازارها با افزايش توليد بيشتر نفت‌خام موافقت کرد.

جو بايدن، رئيس‌جمهور آمريکا هم‌ماه گذشته از اوپک خواست که توليد نفت خود را افزايش دهند تا از افزايش بهاي طلاي‌سياه جلوگيري شود و به‌بهبود اقتصاد ايالات‌متحده کمک کند. درخواستي که جنجال‌هاي زيادي به‌پا کرد و در نهايت نيز از سوي اوپکي‌ها رد شد.

در بخش ديگري از يادداشت علاوي و بيرول گفته شده که نوسانات کنوني بهاي نفت در نتيجه پاندمي کرونا، تنها نقطه آغازي براي مشکلات توليدکنندگان نفت‌خام است. بحران اقليمي نه‌تنها مستلزم دورشدن از نفت است، بلکه خاورميانه و شمال آفريقا را هم به‌شدت تحت‌تاثير قرار مي‌دهد. اين منطقه هم‌اکنون نيز به‌دليل افزايش دما، با مشکلات جدي روبه‌رو شده است.

نقشه راه جهاني آژانس بين‌المللي انرژي براي دستيابي به‌انتشار کربن صفر تا ۲۰۵۰ نشان مي‌دهد که تقاضاي جهاني نفت، از بيش از ۹۰ميليون بشکه در روز به‌کمتر از ۲۵ ميليون بشکه در روز تا سال ۲۰۵۰ کاهش خواهد يافت. اين کاهش براي کشورهاي توليدکننده نفت‌خام مي‌تواند بسيار خطرناک باشد و بيش از ۸۵ درصد درآمدهاي نفتي آنان را از بين ببرد.

علاوي و بيرول با اشاره به‌خطرات حادي که در پس اين امر نشسته، عنوان کردند: «در منطقه‌اي که داراي يکي از سريع‌ترين نرخ رشدهاي جمعيت در جهان و يکي از جوان‌ترين ترکيب‌هاي جمعيتي است؛ مشکلات اقتصادي و افزايش بيکاري، خطر ايجاد ناآرامي و بي‌ثباتي گسترده‌تر را ايجاد مي‌کند.»

آنها همچنين پيشنهاد کرده‌اند که راهکار مقابله با خطرات بي‌ثباتي بهاي نفت‌خام، سرمايه‌گذاري در منابع انرژي تجديدپذير و به‌ويژه انرژي خورشيدي است و نوشته‌اند: «بخش انرژي در اين منطقه مي‌تواند با استفاده از پتانسيل‌هاي وسيع موجود، نقشي کليدي در توليد و تامين انرژي پاک ايفا کند.»

 رويکرد توليدکنندگان نفت به‌گذار انرژي
عراق يکي از بنيانگذاران کارتل نفتي اوپک است که شامل بسياري از بزرگ‌ترين توليدکنندگان جهان از جمله عربستان‌سعودي، کويت، امارات‌متحده عربي، ونزوئلا، نيجريه، ايران و چندين کشور نفت خيز آفريقايي مي‌شود. گروه اوپک‌پلاس هم شامل اعضاي اوپک به‌همراه روسيه و برخي توليدکنندگان کوچک‌تر نفتي است. بيشتر اين کشورها تاکنون با درخواست‌ها براي اقدام در مورد تغييرات اقليمي، سرسختانه مخالفت کرده‌اند و حتي برخي از آن دست به‌انتشار اطلاعات ضدعلمي درباره تغييرات اقليمي زده‌اند. يکي از شاخص‌ترين مثال‌ها در اين زمينه، عملکرد عربستان‌سعودي بوده است که بارها در مذاکرات سازمان‌ملل متحد درباره اقدام عليه تغييرات اقليمي، سنگ‌اندازي و مانع‌تراشي کرده است.

آژانس بين‌المللي انرژي در‌ماه مه هشدار داد که براي حفظ گرمايش جهان در سطح  ۵/ ۱ درجه بالاتر از سطوح پيش از انقلاب صنعتي، بايد محدوديت‌هايي که در توافق پاريس به‌امضاي همه اعضاي اوپک رسيده نيز اجرا شوند. از همين‌رو اين نهاد اعلام کرد که از امسال بايد تمامي عمليات‌هاي اکتشاف نفت‌خام در جهان متوقف شوند. هر چند اين هشدار آژانس بين‌المللي انرژي، به‌نظر مي‌رسد اهميت چنداني براي توليدکنندگان نفت‌خام نداشته است. پس از نشست اوپک در‌ماه ژوئن، خبرنگاران از شاهزاده عبدالعزيز بن‌سلمان، وزير انرژي عربستان درباره اين گزارش آژانس بين‌المللي انرژي و مساله توقف عمليات اکتشافي سوالاتي پرسيدند و او با تمسخر پاسخ داد: «من بايد ديدگاه خودم را درباره اينکه معتقدم اين بحث‌ها ادامه فيلم لالا لند است، بيان کنم؟ چرا بايد آن را جدي بگيرم؟» گفتني است که در گذشته، وزيران سعودي لفاظي‌هاي فراواني درباره اقدامات اقليمي انجام مي‌دادند و به‌عنوان مثال مي‌گفتند که عربستان در آينده مي‌تواند از انرژي خورشيدي استفاده کند، اما هيچ‌کدام از آنها به‌طور جدي سياستي براي دست کشيدن از صادرات نفت‌خام و کاهش آن پيشنهاد نکردند.

البته تمام ماجرا به‌عربستان ختم نمي‌شود و برخي از توليدکنندگان بزرگ نفت در منطقه مواضعي کاملا متفاوت اتخاذ کرده‌اند. عمان که ديگر عضو اوپک نيست، به‌دنبال هيدروژن به‌عنوان سوخت احتمالي کم‌کربن خود در آينده است. امارات‌متحده عربي که اخيرا در اوپک تنش‌هاي چشمگيري با عربستان داشته هم برنامه وسيعي براي ساير منابع انرژي دارد. آنها در حال‌حاضر مشغول کار بر روي هيدروژن و ساير منابع انرژي‌هاي تجديدپذير هستند و اخيرا نيز يک نيروگاه هسته‌اي جديد با هدف تامين برق را هم افتتاح کرده‌اند. مصر، مراکش و اردن هم از ديگر کشورهاي منطقه هستند که برنامه‌هاي قابل‌توجهي براي استفاده از انرژي‌هاي تجديدپذير دارند.

 بيرول: تغييرات در مدل اقتصادي اجتناب‌ناپذير است
فاتح بيرول، مدير اجرايي آژانس بين‌المللي انرژي که خود از اقتصاددانان برجسته انرژي در جهان است، درباره لزوم گذار کشورهاي منطقه به‌سوي منابع انرژي جديد به‌ گاردين گفت: «اکنون تغييرات اساسي در مدل اقتصادي کشورهاي داراي منابع طبيعي غني، بيش از هر زمان ديگري در تاريخ اجتناب‌ناپذير به‌نظر مي‌رسد. کشورهاي منطقه هم تلاش‌هايي را در زمينه گذار انرژي انجام داده‌اند. ابتکارات اميدوارکننده‌اي در ميان توليدکنندگان نفت وجود دارد، اما رسيدن به‌اهدافي مانند انتشار کربن صفر، نيازمند اقداماتي بسيار جدي‌تر و همکاري بين‌المللي بسيار گسترده‌تري است. اين امر در مورد بسياري از کشورهاي ديگر جهان هم صادق است.» بيرول همچنين تاکيد مي‌کند که آژانس بين‌المللي انرژي، سال‌هاست که به‌کشورهاي وابسته به‌درآمدهاي نفتي و گازي هشدار داده است. وي مي‌گويد که اين کشورها بايد به‌سرعت اتکاي اقتصاد خود به‌سوخت‌هاي فسيلي را کاهش دهند تا بتوانند با فرآيند انتقال و گذار جهان به‌انرژي‌هاي پاک همگام شوند.

او در پايان نيز با اشاره به‌تجربه تازه‌اي که توليدکنندگان از بحران کاهش تقاضا در بازار نفت به‌دست آورده‌اند، مي‌گويد: «تاثير بيماري کوويد بر بازار نفت در سال گذشته، تصويري گذرا از اقتصادهاي منطقه در دوراني که تقاضا به‌شکلي ساختاري براي نفت و گاز ضعيف‌تر باشد را به‌ما ارائه کرد. کشورهايي که اقدامات جدي براي تنوع بخشي به‌اقتصاد و افزايش انعطاف‌پذيري خود انجام نمي‌دهند در آينده با چنين شرايطي رو‌به‌رو خواهند بود.»


دنیای اقتصاد
برچسب ها: اقتصاد ، نفت ، بازار جهانی
نظر شما:
نام:
ایمیل:
* نظر: